A young girl with a clipboard in front of a house stares down the viewer. Arrows are drawn on the ground to show the best evacuation route. In the corner is a clipboard that says Have a Prep talk getready.govt.nz

‘E lava ke hoko ha ngaahi fakatamaki fakatu‘upakē ‘i ha fa‘ahinga taimi pē, ‘i ha fa‘ahinga feitu‘u pē, pea ‘oku ‘ikai ke fa‘a ‘i ai ha fakatokanga tōmu‘a ia ki ai. ‘Oku mahu‘inga ke fa‘u ha ngaahi palani ki he fakatamaki fakatu‘upakeé koe‘uhi ke ke ‘ilo‘i ‘a e me‘a ke fai ‘i he taimi ‘oku hoko ai ha fakatamaki fakatu‘upakē.

Fa‘u ha palani fakafāmili ki he ngaahi fakatamaki fakatu‘upakeé

‘Oku hanga ‘e ha palani fakafāmili ki he fakatamaki fakatu‘upakeé ‘o ‘ai ke ‘ilo ai ‘e he tokotaha kotoa pē ‘i homou fāmilí ‘a e me‘a ke fai ‘i ha fakatamaki fakatu‘upakē mo e founga ke mou mateuteu atu aí. ‘Oku tokoni ‘a e ‘i ai ‘o ha palani ke si‘isi‘i ange ai ‘a e ongo‘i mafasia ‘i he ngaahi tūkunga fakatu‘upakeé.

‘Oku totonu ke fakakaukau‘i ‘i ho‘o palani ki he me‘a ‘e hoko fakatu‘upakeé:

  • ho ngaahi mālohingá, ngaahi fiema‘ú mo ho tūkungá
  • ngaahi sitepu kuó ke ‘osi fakahoko ke mateuteu aí, mo e
  • ngaahi tōnounou ‘i ho‘o palaní ‘oku fakalahi ai ho tu‘unga tu‘u lavea ngofuá ‘i ha fakatamaki fakatu‘upakē (mo e ngaahi founga ke fakalelei‘i ‘aki kinautolú). 

Fa‘u ha palani mo ho fāmilí ke mou haofaki ai ‘i ha fakatamaki fakatu‘upakē. Fakakaukau atu ki he ngaahi me‘a ‘oku mou fiema‘u ‘i he ‘aho kotoa pē pea fakakaukau‘i ‘a e me‘a ‘e hoko kapau ‘e ‘ikai ke mou ma‘u kinautolu.

Fakapapau‘i ‘oku fokotu‘utu‘u ho‘omou palaní mo ha ngaahi palani ki ha ngaahi fakatamaki fakatu‘upakē kehe ki he ngaahi feitu‘u ‘oku lahi taha ‘a ho‘omou ‘i aí.

Kimu‘a pea mou toki kamatá

Fakapapau‘i kuo mou ‘osi fakakaukau‘i kotoa ‘a e ngaahi fiema‘u ‘a homou fāmilí, kau ai mo e:

Tukuhifo ha sīpinga ‘i he fa‘unga faile PDF

‘Okú ke sai‘ia ange ke hiki tohinima ‘a ho‘omou palani ki he me‘a fakatu‘upakē? Ongo‘i tau‘atāina ke tukuhifo mo paaki ‘a e tatau pepa ‘o e PDF ki he sīpinga ‘o ‘emau palaní (Make a Plan).

Tukuhifo ‘a e fa‘unga PDF ko ‘ení ke fa‘u‘aki ha palani ki ha fakatamaki fakatu‘upakē mo ho fāmilí.

A young girl with a clipboard and her brother with a dog in a front pack outside their house, staring at the viewer

Fakahoa ho‘omou palaní kiate kimoutolu

‘E kehe ‘a e palani ‘a e fāmili kotoa pē, koe‘uhí ko e feitu‘u ‘oku tau nofo aí, ko hai ‘oku nofo mo kitautolú pea mo hai te nau ala fiema‘u ‘a ‘etau tokoní.

‘I hono fa‘u ‘o ho‘omou palani fakafāmilí, manatu‘i ke fakakau ‘a e tokotaha kotoa pē. Fakakaukau atu ki he ngaahi fiema‘u ‘a e kakai faingata‘a‘ia fakaesinó, kakai matu‘otu‘a angé, fanga ki‘i pēpeé, fānau iikí, fanga monumanu lalatá mo e fanga monumanu kehé.

Fakahoa ho‘omou palaní kiate kimoutolu
A young girl with a clipboard and her elderly neighbour with a walker in a driveway, staring at the viewer.

Teuteu atu ho komiunitií

Tokoni atu ki ho ngaahi kaungāme‘á, fāmilí mo e komiunitií ke nau mateuteu ai ki ha ngaahi fakatamaki fakatu‘upakē.

‘E lava ke tokoni ha palani ‘a e komiunitií ki ha fakatamaki fakatu‘upakē ke mahino ki homou komiunitií ‘a e founga te mou lava ai ‘o fetokoni‘aki ‘i ha fakatamaki fakatu‘upakē. Ko e taha ‘o e ngaahi founga lelei taha ke teuteu ai ki he ngaahi fakatamaki fakatu‘upakeé ko e talanoa mo e kakai kehe ‘i homou komiunitií.

Fa‘u ha palani fakakomiunitī ki ha fakatamaki fakatu‘upakē

Fa‘u ha palani ki he ngāue‘angá ki he ngaahi fakatamaki fakatu‘upakeé

‘I ha fakatamaki fakatu‘upakē, ‘e lava ke ke fihia ‘i he ngāué, ‘o ‘ikai ha‘o founga a‘u‘anga ki ‘api. Fa‘u ha‘o palani fakafo‘ituitui ki ha fakatamaki fakatu‘upakē ‘i he ngāue‘angá ke ke ‘ilo‘i ai pe ko hai ke fetu‘utaki ki ai ‘i he ngāué pea ‘ai ha palani ke ke a‘u lelei ai ki ‘api.

‘Ai ke fakafonu ‘e he kau ngāué ha‘anau palani fakatāutaha ki ha fakatamaki fakatu‘upakē ‘i he ngāue‘angá ke palani ki ha hoko ‘a ha fakatamaki fakatu‘upakē lolotonga ‘o e ngaahi houa ngāué.

‘Oku ‘uhinga lelei fakapisinisi ‘a e palani atu ki he ngaahi fakatamaki fakatu‘upakeé. ‘Oku tokoni ia ke malu‘i ai koe mo ho‘o kau ngāué pea fakasi‘isi‘i ai ha motuhia ‘a ho‘omou faifatongiá.

Fa‘u ha palani ki he ‘apiakó ki he ngaahi fakatamaki fakatu‘upakeé

Feinga ke ‘ilo‘i pe ko e hā ‘a e palani ‘a ho‘omou senitā ako‘anga tokamu‘á pe ‘apiakó ki he ngaahi fakatamaki fakatu‘upakeé.

  • Fekumi ki he feitu‘u ‘oku nau fakamalumalu aí koe‘uhí ke ke ‘ilo‘i ‘a e feitu‘u te ke lava ‘o ‘ave mei ai ‘a ho‘o fānaú hili hano fakahā atu kuo “faka‘atā” ke fakahoko iá.
  • Palani atu ki ha lue lalo pe heka pasikala ke ‘omai ai ‘a e fānaú, kapau ‘e lava. ‘E lava ke fihitu‘u ‘a e ngaahi hala ki he ngaahi ‘apiakó. ‘E lava ke fu‘u femou‘ekina lahi ‘a e ngaahi laine telefoní lolotonga ‘o ha fakatamaki fakatu‘upakē.
  • Fakapapau‘i ‘oku ma‘u ‘e ho‘omou senitā ako‘anga tōmu‘á pe ‘apiakó ‘a ho ngaahi fakaikiiki fakamuimui taha ki he fetu‘utakí. ‘Oange kiate kinautolu ha lisi ‘o ha kakai ‘e toko tolu te nau lava ‘o ‘ave ‘a e fānaú kapau ‘e ‘ikai te ke lava ‘o a‘u ki ai.

Fa‘u ha palani ki he marae ki he ngaahi fakatamaki fakatu‘upakeé

Fa‘u ha palani ‘a e marae ki ha fakatamaki fakatu‘upakē ke tokoni ki homou marae ke nau mateuteu ai ‘i he tu‘unga lelei taha ‘oku ala malavá ki ha fakatamaki fakaenatula fakatu‘upakē.

‘Oku tokoni atu ‘a e Marae Emergency Preparedness Plan (Palani ke Mateuteu Atu ‘a e Marae ki ha Ngaahi Me‘a Fakatu‘upakē) ki he marae ke mateuteu atu ai ki ha me‘a fakatu‘upakē.